اجزای اصلی هواپیماها

چنانچه تا به حال برای یک پرواز تفریحی به فرودگاه محلی سر زده باشید و یا به برای سفر به فرودگاه های مسافربری مراجعه کرده باشید، در نگاه اول شاهد وجود هواپیماهای متنوع از لحاظ شکل و ساختار خواهید بود. اما بزودی در خواهید یافت که قطعات اصلی هواپیماها تقریبا شبیه به هم می باشند. در این درس ما به معرفی اجزا و قطعات اصلی تشکیل دهنده هواپیما می پردازیم.

اجزا و معرفی قسمت های اصلی هواپیما

1- بدنه هواپیما ( Fuselage )

بدنه هواپیما یا همان Fuselage مهمترین قسمت هواپیما می باشد که عملکردهای متفاوتی دارد. این قسمت مکانی است برای نشستن مسافرین، خلبان ها و جای دادن بار و ملزومات. همچنین فرامین کنترل هواپیما در قسمت کاکپیت ( Cockpit )  نصب می شوند که خود کاکپیت در بدنه هواپیما تعبیه شده است. نقش دیگری که بدنه هواپیما بازی می کند این است که تمامی قطعات دیگر آن اعم از بال ها، ارابه های فرود و غیره به بدنه متصل می شوند.

بدنه هواپیما - Fuselage
بدنه هواپیما – Fuselage

2- بال ( Wing )

بال هواپیما یا همان Wing ها قسمتی از هواپیما هستند که به هواپیما اجازه می دهند تا به پرواز در بیاید. به واسطه حرکت هواپیما بر روی باند فرودگاه جریان هوایی در زیر و روی بال هواپیما شکل می گیرد که این جریان هوا به تولید نیروی برا یا همان Lift منجر می شود. نیروی Lift سبب می شود تا هواپیما به پرواز در آید و ما برای درک بهتر این نیروی، آن را در درس های بعدی مورد مطالعه و توضیح قرار می دهیم.

بال ها - Wings
بال ها – Wings

الف- موقعیت بال ها نسبت به بدنه هواپیما:

از لحاظ موقعیت بال ها نسبت به بدنه هواپیما سه نوع بال ( Wing ) موجود می باشد.

1- بال های که به قسمت بالای بدنه هواپیما متصل می شوند، این نوع بال ها را High Wing می نامند.

2- بال های که به قسمت وسط بدنه هواپیما متصل می شوند. نام این دسته از بال ها  Mid Wing است.

3- بال های که به قسمت پایینی بدنه هواپیما متصل می شوند. این نوع بال ها را Low Wing می نامند.

لازم به ذکر است هواپیماهای که دارای یک ست بال می باشند را هواپیماهای Monoplanes می نامند و چنانچه دارای دو ست بال باشند آنها را Biplanes می گویند.

ب- ایلرون ها ( Ailreons )

برای اینکه خلبان بتواند بال ها را در هنگام پرواز کنترل و هدایت کنید از Aileron ها استفاده می نماید. این دو قطعه متحرک در قسمت لبه فرار بال ( Trailing Edge or Rear ) و در نزدیکی لبه بال به سمت خارج هواپیما متصل می باشند. Aileron ها توسط اهرم کنترل که در دست خلبان می باشد حرکت می کنند. لازم به ذکر است که Aileron ها بر خلاف حرکت یکدیگر حرکت می کند. به طور مثال چنانچه Aileron سمت راستی به سمت بالا حرکت کند Aileron سمت چپ به طرف پایین حرکت می کند. این موضوع به خلبان اجازه می دهد تا هواپیما را در حول محور افقی هدایت نمایید که این موضوع را در درس های بعدی به طور مفصل توضیح خواهیم داد. در این درس فقط این را به خاطر بسپارید که Aileron یک قسمت از بال هواپیما می باشد که قابلیت کنترل به بال ها را می دهد.

فلپ ها نیز به بال هواپیما متصل می شوند. فلپ ها در قسمت لبه فرار بال ( Trailing Edge or Rear ) و در نزدیکی بدنه هواپیما متصل می شوند. فلپ ها در هنگام برخاستن هواپیما از روی باند ( Takeoff ) و فرود هواپیما ( Landing ) در فرودگاه مورد استفاده قرار می گیرند چراکه سطح مقطع بال را افزایش می دهند. بر خلاف Aileron  ها فلپ ها در یک جهت و هم سو با یکدیگر حرکت می کنند و توسط خلبان از داخل کابین هواپیما کنترل می شوند.

به طور مثال چنانچه فلپ سمت راستی به سمت پایین حرکت کند فلپ سمت چپی نیز در همان جهت به سمت پایین حرکت می کند و بالعکس.

در این درس فقط بدانید فلپ قسمتی از بال است که در هنگام فرود و برخاستن هواپیما مورد استفاده قرار می گیرد. فلپ ها را به طور مفصل در درس های بعدی  مورد بررسی و مطالعه قرار می دهیم.

فلپ ها - Flaps
فلپ ها – Flaps

3- قسمت انتهای یا همان دم هواپیما ( Empennage )

به کل قسمت انتهای هواپیما Empennage میگویند که می توانید در تصویر زیر آنرا مشاهده نمایید.

قسمت انتهای هواپیما - Empennage
قسمت انتهای هواپیما – Empennage

Empennage از دو قسمت پایدار کننده عمودی ( Vertical Stabilizer or Fin ) و پایدار کننده افقی ( Horizontal Stabilizer ) تشکیل شده است. همه ما با دارت بازی کرده ایم و پره های در انتهای دارت دیده ایم. پره های انتهای دارت باعث می شود که دارت در زمان پرتاب پایدار باشد و ناگهان تغییر میسر ندهد. Vertical Stabilizer  و Horizontal Stabilizer در هواپیما نقش پایدار کننده هواپیما را همانند پره های دارت بازی می کنند. به زبان ساده هواپیما در هنگام پرواز و در یک مسیر مشخص ناگهان تغییر مسیر نمی دهد چراکه هواپیما دارای Vertical Stabilizer  و Horizontal Stabilizer می باشد.

قسمت انتهای هواپیما - Empennage
قسمت انتهای هواپیما – Empennage

الف- رادر و الویتور ( Ruddr and Elevator )

رادر ( Rudder ) در قسمت انتهایی پایدار کننده عمودی ( Vertical Stabilizer ) متصل شده است. Rudder توسط 2 پدالی که زیر پایین خلبان وجود دارند کنترل می شود. این قسمت بر خلاف Vertical Stabilizer ثابت نیست و متحرک می باشد. لازم به ذکر است که  Rudder به خلبان این امکان را می دهد که دماغه هواپیما را در زمان پرواز به سمت چپ و یا راست متمایل نماید. همچنین در هنگام دور زدن هواپیما، از Rudder و Aileron ها به صورت ترکیبی استفاده می شود تا هواپیما بتواند یک دور بدون مشکل را تجربه کند. ( در درس مربوط توضیحات تکمیلی ارائه خواهد شد )

رادر - Rudder
رادر – Rudder

در این درس فقط بدانید که رادر در قسمت Empennage می باشد  و به Vertical Stabilizer متصل است و به خلبان اجازه می دهد تا دماغه هواپیما را به راست و چپ متمایل کند. چگونگی استفاده از رادر و توضیحات تکمیلی را در درس مربوط به  Rudder با هم بررسی و مورد مطالعه قرار می دهیم.

پایدار کننده عمودی و افقی
پایدار کننده عمودی و افقی

الویتور ( Elevator ) به انتهای قسمت پایدار کننده افقی ( Horizontal Stabilizer ) متصل شده است و این قسمت بر خلاف پایدار کننده افقی ثابت نیست و دارای حرکت می باشد. الویتور توسط اهرم کنترل که در دست خلبان است کنترل می شود و به خلبان این امکان را می دهد که دماغه هواپیما را به سمت بالا و پایین حرکت دهد. ( توضیحات تکمیلی و بررسی کامل الویتور را در درس مربوطه ارائه خواهیم داد )

الویتور - Elevator
الویتور – Elevator

4- ارابه فرود ( Landing Gear )

همانند ماشین که برای حرکت بر روی زمین احتیاج به چرخ دارد، هواپیما از Landing Gear برای حرکت بر روی زمین استفاده میکند و همچنین Landing Gear در زمان فرود وزن هواپیما را بر روی خود تحمل می نماید.

هواپیماهای سبک ( Light aircraft ) و فوق سبک (  Ultralight aircraft ) معمولا دارای سه چرخ می باشند. دوچرخ اصلی در دو طرف بدنه هواپیما واقع شده اند که به Main Wheel معروف هستند. چرخ سوم هم می تواند در زیر دماغه هواپیما نصب شود و هم در انتهای هواپیما. چنانچه چرخ سوم در قسمت دماغه هواپیما نصب شود به آن Nose Wheel می گویند و طراحی آن  با نام Tricycle Gear شناخته می شود.

ارابه فرود - Landing Gear
ارابه فرود – Landing Gear

چنانچه چرخ سوم در قسمت انتهای هواپیما نصب شود به آن Tail Wheel می گویند و طراحی آن با نام Conventional Landin Gear شناخته می شود.

لازم به ذکر است که به طور کلی Landing Gear ها به دو نوع ثابت ( Fixed Gear ) و متحرک ( Retractable Gear ) تقسیم می شوند. به زبان ساده هواپیماهای وجود دارد که در طول پرواز خلبان نمی تواند ارابه فرود آنها را جمع کند و ارابه فرود در زمان پرواز به صورت ثابت بیرون می باشد. مثل هواپیمای سسنا 172. همچنین هواپیماهای وجود دارد که بعد از برخاستن از باند فرودگاه خلبان می تواند ارابه فرود هواپیما را جمع کند. مثل هواپیماهای مسافربری یا هواپیمای بیچ کرافت بارون 58

5- ضربه گیرها ( Shock Struts )

همه ما میدانیم که ماشین فنر و کمک فنر دارد. هدف از طراحی فنر و کمک فنر برای ماشین جذب نیروی وارد شده از طرف زمین و دست اندازها است تا ماشین در طولانی مدت دچار خسارت نشود. هواپیماها هم مثل ماشین ها از ضربه گیر استفاده می کنند تا در زمان حرکت بر روی زمین و در زمان فرود در اثر نیروی وارد شده به بدنه، هواپیما آسیب نبیند. در هوانوردی و خلبانی این ضربه گیرها با نام Shock Struts شناخته می شوند.

6- ترمز ( Brakes )

ترمز یا همان Brake هواپیما تقریبا مثل ساختار ترمز در اتومبیل است اما اندک تفاوتی دارد. در هواپیماها معمولا Brake  ها بر روی دو چرخ اصلی یا همان Main Wheels نصب می شوند. همانطور که می دانید در اتومبیل ترمز توسط یک پدال اعمال می شود اما معمولا در هواپیماها ترمز توسط دو پدال اعمال می شود. یعنی شما به میزان دلخواه می توانید به چرخ سمت راست و چرخ سمت چپ  به صورت مجزا  ترمز اعمال نمایید که این سیستم به Differential Braking معروف است.

هواپیماهای که دارای سیستم ترمز Differential Braking هستند بر روی باند فرودگاه یا رمپ فرودگاه بهتر می توانند دور بزنند چراکه شما می توانید به یک چرخ ترمز کامل اعمال کنید در صورتی که چرخ دیگر کاملا آزاد است و می تواند به راحتی حرکت کند.

به طور مثال اگر هواپیمای شما دارای سیستم Differential Braking باشد و شما بخواهید به سمت راست یک گردش عمیق بزنید می توانید با اعمال ترمز به چرخ سمت راست مانع از حرکت آن شوید در حالی که چرخ سمت چپی آزاد است و به راحتی می تواند حرکت کند. این موضوع سبب می شود تا هواپیمای شما به صورت عمیق و راحت به سمت راست گردش نمایید.

Shock Strut and Brake
Shock Strut and Brake

7- پاور پلنت ( Power Plant )

در هواپیماهای کوچک پاور پلنت ( Power Plant ) عبارت است از موتور ( Engine )  و  ملخ هواپیما ( Propeller ).

ایلرون-ها-Ailerons
ایلرون-ها-Ailerons

الف- موتور هواپیما ( Engine )

وظیفه اصلی موتور هواپیما تامین نیرو برای به گردش در آوردن  Propeller می باشد. از دیگر وظایف موتور هواپیما تولید نیروی الکتریکی، نیروی مکش ( vacuum Source ) برای ابزار های پروازی و انرژی گرمایشی برای بخاری هواپیما می باشد.

ب- ملخ هواپیما ( Propeller )

Propeller توسط نیروی که موتور هواپیما تامین می کند به گردش در می آید و در اثر این گردش به وجود آمده Propeller نیروی جلو برنده ( Thrust ) را ایجاد می کند که این نیرو به هواپیما اجازه می دهد تا به سمت جلو حرکت کند. در مورد Propeller و نیروی Thrust در درس های بعدی صحبت خواهیم کرد.

Propeller
Propeller

پ- فایروال ( Firewall )

فایروال قسمتی از پاور پلنت است که موتور هواپیما بر روی آن نصب می شود. از دیگر وظایف فایروال می توان به جدا کردن کابین هواپیما و محافظت خلبانان از قسمت پاور پلنت اشاره نمود.

ج- محافظ موتور ( Cowling )

محافظ موتور، موتور هواپیما را از بارندگی، گرد و غبار و همچنین از کاهش ناگهانی دمای موتور جلوگیری می کند.

Power Plant
Power Plant

تهیه شده در مرکز آموزش خلبانی Aviations College
خلبان امیری

Sharing is caring!

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

shares